Commissie Goudswaard; Toekomstbestendigheid van de Nederlandse aanvullende pensioenregelingen
Op woensdag 27 januari is het rapport van de Commissie Goudswaard openbaar geworden. Nederland heeft een uniek pensioenstelsel dat zich snel aan een veranderde wereld moet aanpassen. Collectiviteit en solidariteit zorgen ervoor dat risico’s met elkaar worden gedeeld; de verplichtstelling zorgt voor een brede dekking. Het is dus niet vreemd dat ‘pensioen’ voor veel deelnemers ‘zekerheid’ betekende, in ieder geval tot zeer recent. Naast de zekere rechten, konden deelnemers en gepensioneerden jaarlijks rekenen op een verhoging van het (opgebouwde) pensioen. Een goed pensioen hoeft bovendien niet duur te zijn, was zeker in de jaren 90 de gedachte. Dankzij uitstekende rendementen werden zelfs premiekortingen toegekend.
Maar vanaf 2000 begon dit beeld te veranderen. De wereldwijde daling van de aandelenbeurzen (dot.com crisis) en de gedaalde rente maakten het pensioen in korte tijd een stuk duurder; pensioenpremies stegen flink. Tegelijkertijd zagen we een overgang van de traditionele eindloonregeling naar (voorwaardelijk geïndexeerde) middelloonregeling. Minder zekerheid voor de deelnemers dus. Die onzekerheid werd pas echt voelbaar tijdens de meest recente financiële crisis: gemiste toeslagen en zelfs de mogelijkheid de pensioenrechten te verlagen (afstempelen) bleek ineens in beeld te komen.
Opdracht
Voor de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid was dit voldoende reden om de commissie Toekomstbestendigheid Aanvullende Pensioenregelingen (‘Commissie Goudswaard’) in te stellen. De commissie kreeg als opdracht te onderzoeken wat het Nederlandse pensioenstelsel de komende jaren nog meer onder druk zou kunnen zetten. Belangrijke vragen hierbij waren:
Wat is de invloed van de toenemende vergrijzing op het stelsel?
In welke mate beïnvloedt dit de solidariteit tussen jongeren en ouderen?
Blijven werkgevers bereid een structureel deel van de pensioenrisico’s op zich te nemen?
En natuurlijk welke oplossingen hiervoor bedacht kunnen worden.
Conclusies
Geconstateerd wordt dat Nederland beter dan andere landen is voorbereid op de vergrijzing; de armoede onder ouderen is relatief laag. Daar staat tegenover dat het huidige stelsel onvoldoende toekomstbestendig is door vergrijzing en stijgende levensverwachting. Bovendien is het stelsel kwetsbaarder voor financiële risico’s (waaronder de lage rente) dan we voorheen dachten. Het stelsel moet worden aangepast, zodat een nieuw evenwicht tussen ambitie, zekerheid en kosten ontstaat. Ook al omdat spanningen tussen jongeren en ouderen kunnen ontstaan, bijvoorbeeld over de opgebouwde pensioenen, het beleggingsbeleid en de verdeling van (toekomstige) mee- en tegenvallers.
Oplossingen
De pensioenpremies liggen al op een historisch hoog niveau. Daar ziet de commissie weinig mogelijkheden: nog hogere premies zouden nadelig zijn voor de arbeidsmarkt en onze concurrentiepositie. De oplossing moet eerder gezocht worden in het aanpassen van de pensioenambitie, het anders omgaan met de risico’s of een combinatie van beide.
Het verlagen van het opbouwpercentage betekent voor de deelnemer een lager pensioen op 65-jarige leeftijd. Dit kan worden opgelost door langer door te werken. Daarnaast denkt de commissie aan het maximeren van het pensioengevend salaris en de pensioenen indexeren op basis van de prijzen in plaats van de lonen. Verder doet de commissie de suggestie van het opnemen van de levensverwachting in de pensioenregeling; het langlevenrisico komt zo meer bij de deelnemers te liggen. Daarnaast moet de Pensioenwet volgens de commissie meer voorwaardelijke pensioenrechten toestaan. Sociale partners kunnen dan meer innovatieve pensioencontracten afsluiten, met een flexibelere deling van de risico’s.
Voorwaarden
De commissie benadrukt het belang van goede communicatie bij al deze voorgestelde veranderingen. Bovendien moeten de sociale partners en de overheid de handen ineenslaan om tot een goed resultaat te komen. Het verleden heeft aangetoond dat het Nederlandse pensioenstelsel zich altijd prima aanpast aan veranderende omstandigheden.
Copyright 2012 Towers Watson. Alle rechten voorbehouden.